ایرانیان در هزاره دوم پیش از میلاد (زمان آریایی ها) کنار رود های درون فلات ایران در تجمعات روستایی بی شماری می زیستند و به دامپروری و کشاورزی اشتغال داشتند. هر کدام از این تجمعات روستایی سرزمین بومی شان را «بوم جَگت» یا «بُن جَگت» (جایگاه ریشه ای)، و اتحادیة روستایی را «دِهیاوَ» (به معنی دهستان) می نامیدند.

در هر دهیاوَ تعدادی «ویس» (دهکده) وجود داشت که ساکنانش تیره های مختلف از یک «تُهمایَه» (تخمه، تبار) بودند. هر ویس از شماری «مانو» (خاندان) تشکیل شده بود و حکم یک خانواده بزرگ را داشت که جمعیت آن از یک دودمان و نوادگان یک پدر و مادر بودند و سر رشته شان به دوران های دور تاریخی می رسید. رییس روستا که در حکم پدر خاندان بود «ویس پَئیتی» (پدر جماعت یا ریش سفید)، و هر کدام از اعضای روستا «ویس پوهر» (پور جماعت) نامیده می شد. رییس اتحادیه روستایی متشکل از چند روستای هم تبار را «دِهیاوَ پَئیتی» (پدر دهستان) می گفتند.

منابع

خنجی، امیرحسین، تاریخ ایران از دورترین دوران تا سال 628 پیش از میلاد