انوشگی

انوشگی یا بی‌مرگی یا جاودانگی عبارت است توانایی زیستن بدون زمان پایان یا مرگ. مفهوم انوشگی به دوران اساطیری باز می‌گردد که مردم خدایان خود را بی‌مرگ می‌دانستند.

نخستین اشاره به انسان انوشه را می‌توان در داستانی سومری یافت که بعداً به اساطیر بابل هم راه یافت. در این داستان اتناپیشتیم انسان پرهیزگاری بود که خدایان به او مأموریت دادند از هر جانوری جفتی برگزیند و درون کشتی ببرد تا از سیل بزرگ که برای نابودی بددینان به راه می‌افتاد جان به درد ببرند. خدایان او را برای یادبود این واقعه جاودان کردند. گیلگمش، شاه اساطیری بابل بعدها پس از مرگ دوستش انکیدو به پویشی پا نهاد تا او را ببیند و راز جاودانگی را در یابد.

اشارهٔ قدیمی دیگر، داستانی در اساطیر یونان است که در آن زئوس کوزه‌ای آب حیات به انسان‌ها داد تا بنوشند و جاودان شوند و از فرسودگی جاودانی غذاب بکشند. در اساطیر یونان همسر ائوس هم به خواست او جاودانه شد. اما ائوس تنها بی‌مرگی خواسته بود و نه جوانی جاودان و همسرش آن قدر فرسوده شد که ائوس او را به جیرجیرک بدل کرد.

اشارهٔ متأخرتر مربوط به داستان سفرهای گالیور اثر سویفت است. گالیور در بخش سوم این داستان به سرزمین لاپوتا می‌رود و شوربختانی را می‌بیند که جاودان زاده شده‌اند.

ائا

ائا

ائا یا اآ یکی از خدایان سومریان بود که خدای اقیانوس‌ها و آب‌های زیرزمینی محسوب می‌شد.

در حماسهٔ گیلگمش، ائا به گیلگمش دانایی بسیار می بخشد.

 منابع

  • مصاحب، غلامحسین و دیگران. دایرةالمعارف فارسی. مدخل «ائا». ص ۱.
  • شاملو، احمد. گیل‌گمش. نشر چشمه.

ادد

ادد

ادد یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره ها او را خدای تندر و آذرخش می دانند.

وی در هنگامه طوفان بزرگ طوفانی بس عظیم می فرستد،تا اوت نه پیش تیم(نوح بابلی) کشتی خود را به آب اندازد.

ارا (افسانه)

ارا (افسانه)

ارا یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره ها او را خدای طاعون می دانند.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

ارشکیگال

ارشکیگال

اِرِشکیگال یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره‌ها او را ایزدبانوی ژرفاهای خاک می دانند.

وی یگانه فرمانروای دوزخ بود تا زمانی که نرگل (که بعدها خدای دوزخ شد) به قلمروی او حمله کرد و سراسر دوزخ را تصرف کرد.

وی چهارده ابلیس را به نگهبانی دروازه ها نهاد و ارشکیگال برای حفظ صلح به همسری نرگل درآمد.

منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

ارورو

ارورو

ارورو یکی از خدایان میان رودان است. در اسطوره‌ها وی را ایزد بانوی پیکرپرداز دانسته‌اند.[نیازمند منبع] وی به دستور انو، انکیدو(همزاد گیلگمش) را می‌آفریند.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

انلیل

انلیل

اِنلیل یکی از ایزدان میان‌رودان است.

در اسطوره‌ها وی را خدای سرزمین‌ها دانسته‌اند.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

انو

انو

انو یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره ها وی را خدای آسمان دانسته اند،همچنین وی سازنده اوروک بوده است.

وی پدر ایشتر است.

او دستو آفریدن همزادی برای گیلگمش را که همان انکیدو است را به ارورو می دهد.

انکیدو

انکیدو

اِنکیدو در اسطوره‌های سومری همزاد، یار و همراه گیلگامش است. در این اسطوره‌ها، انکیدو به عنوان شخصی وحشی ترسیم شده که توسط حیوانات پرورده شده‌است. نام انکیدو به معنی «آفریده انکی» است.

انکیدو به فرمان انو و به دست ارورو آفریده شد و آفریده‌ای از خاک رس است و از دم و خون نی نیب زاده شده.

او همچون مادرش (ری شت) قدرت خواب‌گزاری دارد، پس از آنکه ایشتار بر گیلگامش و انکیدو خشم می‌آورد(به خاطر کشتن نر گاو آسمانی) انکیدو دچار تب و بیماری می‌شود و مرگ او آغاز مهم ترین بخش حماسه گیلگامش است.

 منابع

اوتنپیشتیم

اوتنپیشتیم

اوتنَپیشتیم نوح بابلی است.

گیلگمش پس از مرگ انکیدو و رویارویی با واقعیت مرگ، در پی او رفت تا راز جاودانگی را از او بپرسد. معنی واژگانی نام اوتنپیشتیم «او که زندگی را یافت» است.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

اورشانابی

اورشانابی

اورشانابی (Urshanabi) در حماسه گیلگامش کشتیبان اوتنپیشتیم بود.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

ایرنینی

ایرنینی

ایرنینی یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره‌ها وی را خدای جنگل‌های سدر دانسته‌اند.

وی پس از پیروزی گیلگامش و انکیدو بر هومبابا ایشان ندا می‌دهد که کارشان پایان یافته و باید به اوروک بازگردند.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

ایرکالا

 

ایرکالا، یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره ها وی را خدای طبقات زیرین خاک می دانند.

آنجا ساکنانش جز غبار و خاک خوردنی نیست، در حماسه گیلگامش انکیدو پس از مرگ به این جهان می رود و گیلگامش برای دیدار او به آن جا می شتابد.

منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

تموز (اسطوره)

تموز (اسطوره)

برای معانی دیگر واژه تموز به صفحه تموز (ابهام‌زدایی) مراجعه کنید.

تموز یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره‌ها وی را خدای بهاران می‌دانند.

 منبع

حماسه گیل گمش

حماسه گیل گمش

حماسه گیل گمش یکی از قدیمی‌ترین و نامدارترین آثار حماسی ادبیات دوران تمدن باستان است که در منطقه میانرودان شکل گرفته‌است.

دیرینگی این حماسه به چهار هزار سال میرسد و کامل ترین متن آن که به ما رسیده است متنی است که بر الواحی از خشت نگاشته آنگاه در کوره پخته اند. این مجموعه شامل دوازده لوح است، هر لوح مشتمل بر شش ستون پله وار به صورت شعر که ضمن کاوش در بقایای کتابخانه آشوربنیپال پادشاه آشور بدست آمد. هریک از این دوازده لوح یا دوازده سرود شامل شش ستون است در سیصد سطر، مگر آخرین لوح آن که آشکارا الحاقی و به وضوح از یازده لوح قبلی کوتاه تر است.درباره داستان

گیل گمش پادشاهی خودکامه و پهلوان بود. او که نیمه‌آسمانی است دوسوم وجودش ایزدی و یک‌سومش انسانی است. حماسه گیل گمش با ذکر کارها و پیروزی‌های قهرمان آغاز می‌شود به گونه‌ای که او را مردی بزرگ در پهنه دانش و خرد معرفی می‌کند. از جمله او می‌تواند توفان را پیش‌بینی کند. مرگ دوست صمیمی‌اش اِنکیدو او را بسیار منقلب کرده و گیل گمش پای در سفری طولانی در جستجوی جاودانگی می‌گذارد، سپس خسته و درمانده به خانه بازمی‌گردد و شرح رنج‌هایی را که کشیده بر گل‌نوشته‌ای ثبت می‌کند.

حماسه گیل گمش در ایران نیز شهرت دارد. نخستین ترجمه فارسی آن توسط دکتر منشی‌زاده در سال ۱۳۳۳خ انجام شد و بعد از آن نیز ترجمه‌های دیگری منتشر شد.

حماسه گیل گمش در ۱۲ لوح ذکر می‌شود. حوادث این ۱۲ لوح به طور تیتر وار چنین است:

  • گیل گمش ، آن که از هر سختی شادتر می‌شود...
  • آفرینش انکیدو ، و رفتن وی به اوروک ، شهری که حصار دارد.
  • باز یافتن انکیدو گیل گمش را و رای زدن ایشان از برای جنگیدن با خومبه به ، نگهبان جنگل سدر خدایان.
  • ترک گفتن انکیدو شهر را و بازگشت وی.
  • نخستین رؤیای انکیدو
  • بر انگیختن شمش _ خدای سوزان آفتاب _ گیل گمش را به جنگ با خومبه به و کشتن ایشان دروازه بان خومبه به را.
  • رسیدن ایشان به جنگل‌های سدر مقدس
  • نخستین رویای گیل گمش
  • دومین رویای گیل گمش
  • جنگ با خومبه به و کشتن وی ، بازگشتن به اوروک.
  • گفت و گوی گیل گمش با ایشتر _ الهه عشق_ و بر شمردن زشتکاری‌های او.
  • جنگ گیل گمش و انکیدو با نر گاو آسمان و کشتن آن و جشن و شادی بر پا کردن.
  • دومین رویای انکیدو
  • بیماری انکیدو
  • مرگ اانکیدو و زاری گیل گمش
  • شتاب کردن گیل گمش به جانب دشت و گفت و گو با نخجیر باز.
  • سومین رویای گیل گمش
  • رو در راه نهادن گیل گمش در جست و جوی راز حیات جاویدان و رسیدن وی به دروازهٔ ظلمات ، گفت و گو با دروازه بانان و به راه افتادن در دره‌های تاریکی.
  • راه نمودن شمش _ خدای آفتاب_ گیل گمش را به جانب سی د.ری سابی تو فرزانهی کوهساران نگهبان درخت زندگی
  • رسیدن گیل گمش به باغ خدایان
  • گفت و گوی گیل گمش و سی دوری سابی تو ؛و راهنمایی سی دوری سابی تو ،خاتونی فرزانه ، گیل گمش را به جانب زورق اوتنپیشتیم . دیدار گیل گمش و اورشه نبی کشتیبان ؛ به کشتی نشستن و گذشتن از آب‌های مرگ .
  • دیدار گیل گمش و ئوت نه پیش تیم دور ، گیل گمش را ؛ و شکست گیل گمش. آگاهی دادن اوتنپیشتیم دور ، گیل گمش را ار راز گیاه اعجاز امیز دریا.
  • به دست آوردن گیل گمش گیاه اعجاز آمیز را و خوردن مار ، گیاه را و بازگشت گیل گمش به شهر اوروک
  • عزیمت گیل گمش به جهان زیرین خاک و گفت و گوی او با سایه انکیدو . پایان کار گیل گمش.


 منابع

  • ساندارز، ن. ک.: حماسه گیل گمش، ترجمه دکتر محمداسماعیل فلزی، چاپ دوم، ۱۳۸۳خ.
  • گیل گمش. برگردان احمد شاملو

سوموکن

سوموکن

سوموکن یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره‌ها او را خدای رمه‌ها و کشتزارها می‌دانند.

سیدوری سابیتو

سیدوری سابیتو

سیدوری سابیتو (Siduri-Sabitu) یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره ها او را خاتونی فرزانه می دانند.

وی راهنمای گیلگمش است.

او منزلگاه اوتنپیشتیم را می شناسد، همچنین نگهبان درخت زندگی است.

اورا سابیتو نیز نامیده‌اند.

منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

سین (ایزدبانو

سین (ایزدبانو)

 

سین یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره‌ها او را ایزدبانوی ماه می‌دانند.

 منابع

گیل‌گمش، ترجمه: احمد شاملو، نشر چشمه

شمش (ایزد)

شمش (ایزد)

مهر استوانه ای ازسنگ آهک از میان رودان و نقش آن: پرستش شمش،محفوظ در موزه لوور
مهر استوانه ای ازسنگ آهک از میان رودان و نقش آن: پرستش شمش،محفوظ در موزه لوور

شَمَش یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره ها او را خدای آفتاب می دانند.

وی به گیلگمش دستور می دهد به همکاری یار خود(انکیدو) با خومبه به پیکار برخیزد و او را به سبب گناهان بسیار در خون کشد.

شمش نگهدار دو پهلوان بود و در حین نبرد با خومبه به ایشان قوت قلب می داد.



 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

مامیتو

مامیتو

مامیتو (تلفظ دیگر نامش: مامِتوم) یکی از خدایان میان‌رودان است.

در اسطوره ها او را خدای سرنوشت می دانند، او زندگی و مرگ آدمی را تقدیر می کند و روزهای زندگی را برمی‌شمرد.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

مشو

مشونام دو کوه است،این دوکوه دروازه خورشید را مسازند و دو غول(یکی نر و یکی ماده) نگهبان آنند.

مشو نام این دوغول نیز هست،نیم تن این بیرون خاک و نیم دیگر به هیئت دو کژدم به جهان زیرین خاک راه دارد.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

نینلیل

نینلیل

نینلیل (Ninlil) خدای مونث سومری که به عنوان «بانوی نسیم» شناخته می‌شود. وی الهه باد جنوب و همسر انلیل (Enlil) است.

 منابع

نینورتا

نینورتا (واج‌نویسی قدیمی‌تر: نینیب) یکی از خدایان میان رودان است.

در اسطوره ها او را خدای پرخاشگر جنگ می دانند.

وی نیروی نبرد دو پهلوان(گیلگامش و انکیدو) با هومبابا را در ایشان می نهد.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

هومبابا

در اسطوره‌های آکادی هومبابا غول نگهبان جنگل سدر است، که به علت گناهان فراوان به دستور شمش و به دست گیلگمش و انکیدو کشته می‌شود.

 منابع

گیل گمش/ترجمه:احمد شاملو/نشر چشمه

گیلگامش

 

درودی دیگر به شما

اجازه بدید ایندفعه بریم یکم قبل از ایران اساطیر سومری امیدوارم خوشتون بیاد

 

 

 

بر پایه فهرست شاهان سومر، گیل گمش پنجمین شاه اوروک و پسر لوگالباندا بود که پس از توفان نوح در یک دوره ۱۲۵ ساله بر سومریان حکمرانی می کرد. افسانه‌ها مادر او را ایزدبانویی به نام نینسون دانسته‌اند.

اوروک یکی از شهرهای باستانی میان‌رودان در جنوب عراق کنونی بوده است. حماسه معروف گیلگامش درباره او است.

حماسه گیل گمش در ۱۲ لوح ذکر می شود. حوادث این ۱۲ لوح به طور تیتر وار چنین است: الواح دوازده گانه:

• گیل گمش ، آن که از هر سختی شادتر می شود... آفرینش انکیدو ، و رفتن وی به اوروک ، شهری که حصار دارد.

• باز یافتن انکیدو گیل گمش را و رای زدن ایشان از برای جنگیدن با خومبه به ، نگهبان جنگل سدر خدایان.

• ترک گفتن انکیدو شهر را و بازگشت وی.

نخستین رویای انکیدو • بر انگیختن شمش _ خدای سوزان آفتاب _ گیل گمش را به جنگ با هومبا با و کشتن ایشان دروازه بان هومبا با را.

• رسیدن ایشان به جنگل های سدر مقدس

نخستین رویای گیل گمش

دومین رویای گیل گمش

جنگ با خومبه به و کشتن وی ، بازگشتن به اوروک.

• گفت و گوی گیل گمش با ایشتار _ الهه عشق_ و بر شمردن زشتکاری های او.

جنگ گیل گمش و انکیدو با نر گاو آسمان و کشتن آن و جشن و شادی بر پا کردن.

• دومین رویای انکیدو

بیماری انکیدو

• مرگ اانکیدو و زاری گیل گمش

شتاب کردن گیل گمش به جانب دشت و گفت و گو با نخجیر باز.

• سومین رویای گیل گمش

رو در راه نهادن گیل گمش در جست و جوی راز حیات جاویدان و رسیدن وی به دروازه ی ظلمات ، گفت و گو با دروازه بانان و به راه افتادن در دره های تاریکی.

راه نمودن شمش _ خدای آفتاب_ گیل گمش را به جانب سی د.ری سابی تو فرزانهی کوهساران نگهبان درخت زندگی

رسیدن گیل گمش به باغ خدایان

• گفت و گوی گیل گمش و سی دوری سابی تو ؛و راهنمایی سی دوری سابی تو ،خاتونی فرزانه ، گیل گمش را به جانب زورق ئوت _ نه پیش تیم . دیدار گیل گمش و اورشه نبی کشتیبان ؛ به کشتی نشستن و گذشتن از آب های مرگ .

دیدار گیل گمش و ئوت نه پیش تیم دور ، گیل گمش را ؛ و شکست گیل گمش. آگاهی دادن ئوت نه پیش تیم دور ، گیل گمش را ار راز گیاه اعجاز امیز دریا.

به دست آوردن گیل گمش گیاه اعجاز آمیز را و خوردن مار ، گیاه را و بازگشت گیل گمش به شهر اوروک

• عزیمت گیل گمش به جهان زیرین خاک و گفت و گوی او با سایه انکیدو . پایان کار گیل گمش.


 منبع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Gilgamesh»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در 20 ژانویه 2008).

حماسه گیل گمش. برگردان احمد شاملو