ميرزا جلال‌ الدين ميرانشاه یا امیرانشاه (810- 799 ق / 1408-1396 م) پسر سوم تيمور لنگ در سال 769 هـ. ق. به‌دنيا آمد و در عهد پدر به فرمانروائی عراق و آذربایجان و دياربکر و شام رسيد. در اواخر کار تيمور دچار پريشانی مغز شد و با وجود اين حال پس از مرگ پدر سه سال سلطنت کرد تا سرانجام در سال 810 هـ. ق. در جنگ با سپاه قراقویونلو در حدود آذربايجان به دست قرايوسف ترکمان (۱۳۹۰-۱۴۲۰ م) کشته شد. ميرانشاه فرزندان بسياری داشت و شاهان گورکانی هند همگی از نسل وی می‌باشند.

 


 میرانشاه در زمان حیات تیمور
تیمور در پایان یورش پنج ساله خود و به هنگام بازگشت به سمرقند، آذربایجان و ولایات غربى ایران را به پسرش جلال الدین میرانشاه سپرد. آذربایجان در آن زمان شامل استان های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و اردبیل و همچنین جمهوری آذربایجان و جمهوی ارمنستان و بخش هایی از ترکیه فعلی نیز بود. ولى چندى بعد در پایان لشکرکشى به هند، خبرهایى از آذربایجان به تیمور رسید که حاکى از آشفتگى اوضاع و ادامه اغتشاشات در ایران بود.

او از طرف پدر يازده سال حاکم آذربايجان بود. نسبت به کمال خجندی توجه و علاقه داشته است.

 

 

 اختلال حواس میرانشاه
پسرش میرانشاه که حکومت آذربایجان به او واگذار شده بود به سبب آسیبى که از پیشامد سقوط از اسب به مغزش وارد آمد، دچار پریشانى حواس شد. بعد از این حادثه، میرانشاه به کارهاى بى رویه‏اى دست زد که با این اعمال خود، اداره حکومت را دچار مشکل و اختلال نمود. به طورى که در آن آشفتگى و پریشان حالى، بخش عمده‏اى از عواید خزانه را تلف و عده‏اى از بزرگان شهر را به قتل رساند. همچنین برخى از ابنیه را نیز ویران نمود.[۲] او در همين حالت جنون بود که دستور داد استخوانهای خواجه رشیدالدین فضل اللّه را از مسجدی که در ربع رشیدی تبريز بود بيرون آوردند و در قبرستان يهوديان بخاک سپردند.

با این حال میرانشاه به مجرد آگاهى از حرکت تیمور، بر سبیل پوزش به اردوى پدر آمد. به این ترتیب تیمور او را از حکومت معزول کرد و پسر میرانشاه یعنی میرزا ابابکر را به جاى او به امارت برگزید. از طرفى عده‏اى از مصاحبانش هم که در این جریانات مهم به تشویق و الزام او در این اقدامات شده بودند به خصوص که برخى از آنان از جمله علماء و موسیقى دانان عصر محسوب مى‏شدند، به اتهام دخالت در این بى رسمیها به امر تیمور، توقیف و بلافاصله تسلیم دارِ مجازات شدند.

 

 

 میرانشاه بعد از مرگ تیمور
پس از مرگ تیمور، نواحى غربى ایران از آذربایجان تا گرجستان که جزو قلمرو میرانشاه محسوب مى‏شد، همچنان تحت نظارت پسرانش میرزا ابابکر و امیر زاده محمد عمر، اداره مى‏شد. این نواحى به علت اختلال میرانشاه و اختلاف فرزندانش، همچنان دستخوش آشفتگى و پریشانى بود. چون امیر زاده محمد عمر، برادر خود میرزا ابابکر را دستگیر کرد و در سلطانیه به زندان انداخت، این عمل باعث ترس و هراس میرانشاه از او شد به همین خاطر به خراسان پناه برد و بر خلاف میل باطنى‏اش نسبت به شاهرخ تیمورى از در طاعت و انقیاد درآمد «808 ق / 1405 م».

تا این که چندى بعد به اصرار و الزام پسرش میرزا ابابکر به آذربایجان برگشت و سرانجام در جنگى که بین او و قرایوسف ترکمان رخ داد، به قتل رسید «ذى القعده 810 ق / آوریل 1408 م»

 منابع
لغت‌نامه دهخدا، ذیل عناوین میرانشاه و امیرانشاه
دانشنامه رشد، پسران تیمور
قاموس الاعلام ترکی